ಬಹುಶಃ, ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ, ತಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬಂದೆ ಎಂದು ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಏಕೈಕ ಜೀವಿ ಎಂದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಮಾತ್ರ. ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿಯುವುದು ಹೇಗೆ? ಎಂಬ ಗಲಿಬಿಲಿಯಲ್ಲಿಯೇ ವ್ಯಸ್ತವಾಗಿವೆ!
ಹೆಚ್ಚಿನ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ, 'ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಸರ್ವಶಕ್ತ ದೇವರು' ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು, ಎಂದು ವಿವರಿಸುವ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಥೆಗಳಿವೆ. ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಕೂಡ ತಮ್ಮಂತೆಯೇ ಅಧಿಕಾರ, ದಯೆ, ಉದಾರತೆ ಮತ್ತು ಪಿತೃತ್ವದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ, ಎಂದು ಮನುಷ್ಯರು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ, 'ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಸರ್ವಶಕ್ತ ದೇವರು' ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು, ಎಂದು ವಿವರಿಸುವ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಥೆಗಳಿವೆ. ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಕೂಡ ತಮ್ಮಂತೆಯೇ ಅಧಿಕಾರ, ದಯೆ, ಉದಾರತೆ ಮತ್ತು ಪಿತೃತ್ವದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ, ಎಂದು ಮನುಷ್ಯರು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಕುರಾನ್ನ 49ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ 13ನೇ ವಚನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಾಹನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ:
ಇದೇ ರೀತಿಯ ಕಥೆ ಬೈಬಲ್ನಲ್ಲೂ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವರು ಆಡಮ್ ಮತ್ತು ಈವ್ರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಇಡೀ ಮಾನವಕುಲವು ಈ ಮೂಲ ದಂಪತಿಗಳಿಂದಲೇ ಬಂದಿದೆ, ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು, ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಥೆಯಿದೆ.
ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ತನ್ನ ಸೃಷ್ಟಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನನಾದವನು. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೇ ಮೂಲ ಸೆಲೆ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯು ಆ ಮೂಲದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಒಂದು ವಸ್ತು.
ಆದರೆ, ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಇವು ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ದೇವರ ನೇರ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂಬಂತೆ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಜೀವಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಈ ಮನುಷ್ಯ ಸಂತತಿಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಇವೆ ಎಂಬಂತೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ!
ಆದರೆ, ಕೇವಲ ಒಂದು ಮಾನವ ಕ್ರಿಯೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಈ ಸರಳ ನೋಟವು ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಂಖ್ಯ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ವಿಕಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು.
ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಈ ಜಗತ್ತು, ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಫಲವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.
'ಆರಂಭದಲ್ಲಿ' 'ಪ್ರಧಾನ' ಎಂಬ ಆದಿಮ ವಸ್ತುವಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಈ 'ಪ್ರಧಾನ' ಎಂಬುದು ಒಂದು ವಸ್ತುವಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ, ಸತ್ವ, ರಜಸ್, ಮತ್ತು ತಮಸ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಗುಣಗಳ ಸಮತೋಲಿತ ಸ್ಥಿತಿ. ಈ 'ಪ್ರಧಾನ'ವು ಸ್ವಯಂ-ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪುನರ್-ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಕಸನಗೊಂಡು, ಇಡೀ ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಸಾಂಖ್ಯರು ಅದನ್ನು 'ಪ್ರಕೃತಿ' ಎಂದು ಕರೆದರು.
ಆದರೆ ಅವರ ಮುಂದೆ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಯಿತು. ಇಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ, ಮತ್ತು ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಈ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವರೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಜೊತೆಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಲ್ಲ 'ಪುರುಷ' ಎಂಬ ಚೇತನದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅವರು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುರುಷನು ಚೈತನ್ಯಶೀಲನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಲ್ಲನು.
ಹೀಗೆ ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಅದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 'ಭೋಗ್ಯ' (Object) ಮತ್ತು 'ಭೋಗಿ' (Subject) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ತರಲಾಯಿತು. ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತು, ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಡುವ ವಸ್ತುವಾದರೆ, ದೇಹಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಆ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುವವರು ಪುರುಷರೆಂಬ ಚೇತನಗಳು.
ಆದರೂ, ಒಂದು ಗಹನವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಈ 'ಪ್ರಧಾನ' ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂತು? ತಾನೇ ಸ್ವತಃ ಅನುಭವಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜಗತ್ತಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳಲು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದವರು ಯಾರು? ಹಾಗೆಯೇ, ಈ 'ಪುರುಷ'ರ ಉಗಮ ಕೂಡ ಒಂದು ಒಗಟಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಯಾವುದೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ, ಅವರು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಗೆಹರಿಯದೆಯೇ ಉಳಿಯಿತು.
ಭಾರತದ ವೇದಾಂತ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಾಂಖ್ಯರ ವಾದವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಯಾವುದೇ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದ, ಜಡವೂ ಆದ, ಪ್ರಧಾನವು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ, ಇಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜಗತ್ತಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸಿದರು.
ಇಂತಹ ಗಹನವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ, ಒಂದು 'ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ', ಒಂದು ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುವ 'ಸಂಕಲ್ಪ', ಮತ್ತು ಒಂದು 'ಉದ್ದೇಶ' ಇರಲೇಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಜಡವಾದ 'ಪ್ರಧಾನ'ದಲ್ಲಿ ಇವಾವುವೂ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ, ಪುರುಷರ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಅವರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವರು ಯಾರು?
ವೈದಿಕ ಋಷಿಗಳು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉತ್ತರಗಳು ಸಿಕ್ಕರೂ, ಯಾವುದೂ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೂ ಉತ್ತರಕೊಡಬಲ್ಲ ಒಂದು ಖಚಿತವಾದ ಮಾರ್ಗವಿದೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಆ ಮಾರ್ಗವೇ 'ಧ್ಯಾನ'.
ಹಾಗಾಗಿ, ಅವರು ಧ್ಯಾನಸ್ಥರಾದರು. ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆಯೇ, ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆದರೆ ಈ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಅವರು ಮನಸ್ಸಿನ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿದಾಗ ಮಾತ್ರ. ಧ್ಯಾನ ಎಂದರೆ ಅದೇ ತಾನೆ? —ಮನಸ್ಸಿನ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟುವುದು?. ಅವರು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಹೊರಬಂದಾಗ, ತಾವು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಸತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಉಪಾಯಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಅವರು ಉದ್ಗರಿಸಿದರು:
ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅನುಭವವನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ತಿಳಿಸಲೇಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಅದು ಮಾನವ ಸಹಜ. ಅದನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ?
ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಉದ್ದಾಲಕನು ತನ್ನ ಮಗ ಶ್ವೇತಕೇತುವಿಗೆ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ:
ಇದರರ್ಥ, ಈ ಜಡ ಪ್ರಪಂಚ ಮತ್ತು ಚೇತನವುಳ್ಳ ಜೀವಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಆತ್ಮನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು. ಅಂದರೆ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಆ ಆತ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿದ್ದೇವೆ.
ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಕ್ಯವಾದ "ತತ್ ತ್ವಂ ಅಸಿ - ಅದು ನೀನೇ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ" ಎಂಬುದು ಉದಯಿಸಿದ್ದು.
ಉದ್ದಾಲಕನು ಈ ಅಂತಿಮ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೊದಲು, ಜಗತ್ತು ಹೇಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು ಎಂಬುದನ್ನು ದೀರ್ಘವಾದ ಪ್ರಯೋಗಗಳು, ಮತ್ತು ತರ್ಕಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು.
ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಯಾರೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿಲ್ಲ. ಯಾವ ದೇವರಿಂದಲೂ ಇದು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಸರಳವಾದ ಸತ್ಯವೇನೆಂದರೆ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂಬ ಭೇದವೇ ಇಲ್ಲ. ಆ 'ಒಂದೇ' ತತ್ವವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಣುವ ಜಗತ್ತಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಗಮನಿಸಲೇಬೇಕಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಈ ರೂಪಾಂತರದ ನಂತರವೂ, ಮೂಲವಾದ 'ಆ ತತ್ವ'ವು ಬದಲಾಗದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ!
ಇದನ್ನೇ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಒಂದು ಮಂತ್ರವು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ: ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ —
ಹೀಗಿರುವಾಗ — ಈಗ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇರುವುದು ಜಗತ್ತಿನ ಉಗಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ, ನಾವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಯಾರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ!
"ಓ ಮಾನವಕುಲವೇ! ನಾವು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಒಬ್ಬ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಗುರುತಿಸಲಿ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ಮತ್ತು ಪಂಗಡಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ; ಅಷ್ಟೇ ಹೊರತು ನೀವು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ದ್ವೇಷಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ."
ಇದೇ ರೀತಿಯ ಕಥೆ ಬೈಬಲ್ನಲ್ಲೂ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವರು ಆಡಮ್ ಮತ್ತು ಈವ್ರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಇಡೀ ಮಾನವಕುಲವು ಈ ಮೂಲ ದಂಪತಿಗಳಿಂದಲೇ ಬಂದಿದೆ, ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು, ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಥೆಯಿದೆ.
ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ತನ್ನ ಸೃಷ್ಟಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನನಾದವನು. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೇ ಮೂಲ ಸೆಲೆ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯು ಆ ಮೂಲದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಒಂದು ವಸ್ತು.
ಆದರೆ, ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಇವು ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ದೇವರ ನೇರ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂಬಂತೆ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಜೀವಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಈ ಮನುಷ್ಯ ಸಂತತಿಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಇವೆ ಎಂಬಂತೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ!
ಆದರೆ, ಕೇವಲ ಒಂದು ಮಾನವ ಕ್ರಿಯೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಈ ಸರಳ ನೋಟವು ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಂಖ್ಯ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ವಿಕಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು.
ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಈ ಜಗತ್ತು, ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಫಲವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.
'ಆರಂಭದಲ್ಲಿ' 'ಪ್ರಧಾನ' ಎಂಬ ಆದಿಮ ವಸ್ತುವಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಈ 'ಪ್ರಧಾನ' ಎಂಬುದು ಒಂದು ವಸ್ತುವಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ, ಸತ್ವ, ರಜಸ್, ಮತ್ತು ತಮಸ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಗುಣಗಳ ಸಮತೋಲಿತ ಸ್ಥಿತಿ. ಈ 'ಪ್ರಧಾನ'ವು ಸ್ವಯಂ-ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪುನರ್-ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಕಸನಗೊಂಡು, ಇಡೀ ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಸಾಂಖ್ಯರು ಅದನ್ನು 'ಪ್ರಕೃತಿ' ಎಂದು ಕರೆದರು.
ಆದರೆ ಅವರ ಮುಂದೆ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಯಿತು. ಇಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ, ಮತ್ತು ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಈ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವರೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಜೊತೆಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಲ್ಲ 'ಪುರುಷ' ಎಂಬ ಚೇತನದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅವರು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುರುಷನು ಚೈತನ್ಯಶೀಲನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಲ್ಲನು.
ಹೀಗೆ ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಅದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 'ಭೋಗ್ಯ' (Object) ಮತ್ತು 'ಭೋಗಿ' (Subject) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ತರಲಾಯಿತು. ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತು, ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಡುವ ವಸ್ತುವಾದರೆ, ದೇಹಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಆ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುವವರು ಪುರುಷರೆಂಬ ಚೇತನಗಳು.
ಆದರೂ, ಒಂದು ಗಹನವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಈ 'ಪ್ರಧಾನ' ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂತು? ತಾನೇ ಸ್ವತಃ ಅನುಭವಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜಗತ್ತಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳಲು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದವರು ಯಾರು? ಹಾಗೆಯೇ, ಈ 'ಪುರುಷ'ರ ಉಗಮ ಕೂಡ ಒಂದು ಒಗಟಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಯಾವುದೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ, ಅವರು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಗೆಹರಿಯದೆಯೇ ಉಳಿಯಿತು.
ಭಾರತದ ವೇದಾಂತ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಾಂಖ್ಯರ ವಾದವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಯಾವುದೇ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದ, ಜಡವೂ ಆದ, ಪ್ರಧಾನವು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ, ಇಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜಗತ್ತಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸಿದರು.
ಇಂತಹ ಗಹನವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ, ಒಂದು 'ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ', ಒಂದು ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುವ 'ಸಂಕಲ್ಪ', ಮತ್ತು ಒಂದು 'ಉದ್ದೇಶ' ಇರಲೇಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಜಡವಾದ 'ಪ್ರಧಾನ'ದಲ್ಲಿ ಇವಾವುವೂ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ, ಪುರುಷರ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಅವರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವರು ಯಾರು?
ವೈದಿಕ ಋಷಿಗಳು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉತ್ತರಗಳು ಸಿಕ್ಕರೂ, ಯಾವುದೂ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೂ ಉತ್ತರಕೊಡಬಲ್ಲ ಒಂದು ಖಚಿತವಾದ ಮಾರ್ಗವಿದೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಆ ಮಾರ್ಗವೇ 'ಧ್ಯಾನ'.
ಹಾಗಾಗಿ, ಅವರು ಧ್ಯಾನಸ್ಥರಾದರು. ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆಯೇ, ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆದರೆ ಈ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಅವರು ಮನಸ್ಸಿನ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿದಾಗ ಮಾತ್ರ. ಧ್ಯಾನ ಎಂದರೆ ಅದೇ ತಾನೆ? —ಮನಸ್ಸಿನ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟುವುದು?. ಅವರು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಹೊರಬಂದಾಗ, ತಾವು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಸತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಉಪಾಯಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಅವರು ಉದ್ಗರಿಸಿದರು:
"'ಅದು', ನಮ್ಮ ಯಾವುದೇ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ನೋಡಲು, ಕೇಳಲು ಅಥವಾ ಅನುಭವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂಥದ್ದಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕವೂ 'ಅದನ್ನು' ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದು. ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ 'ಅದು' ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದೇ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ 'ಅದು' ಮೀರಿದ್ದಾಗಿದೆ. 'ಅದನ್ನು' ನಾವು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ 'ಅದನ್ನು' ಇತರರಿಗೆ ಹೇಗೆ ವಿವರಿಸಬೇಕೆಂದೂ ನಮಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ."
ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅನುಭವವನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ತಿಳಿಸಲೇಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಅದು ಮಾನವ ಸಹಜ. ಅದನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ?
ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಉದ್ದಾಲಕನು ತನ್ನ ಮಗ ಶ್ವೇತಕೇತುವಿಗೆ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ:
"ಯಾವುದು ಈ ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆಯೋ, ಯಾವುದು ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದೆಯೋ, ಆ ಅದೇ, 'ಆತ್ಮ'. ಅದೇ ಪರಮ ಸತ್ಯ."
ಇದರರ್ಥ, ಈ ಜಡ ಪ್ರಪಂಚ ಮತ್ತು ಚೇತನವುಳ್ಳ ಜೀವಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಆತ್ಮನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು. ಅಂದರೆ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಆ ಆತ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿದ್ದೇವೆ.
ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಕ್ಯವಾದ "ತತ್ ತ್ವಂ ಅಸಿ - ಅದು ನೀನೇ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ" ಎಂಬುದು ಉದಯಿಸಿದ್ದು.
ಉದ್ದಾಲಕನು ಈ ಅಂತಿಮ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೊದಲು, ಜಗತ್ತು ಹೇಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು ಎಂಬುದನ್ನು ದೀರ್ಘವಾದ ಪ್ರಯೋಗಗಳು, ಮತ್ತು ತರ್ಕಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು.
ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಯಾರೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿಲ್ಲ. ಯಾವ ದೇವರಿಂದಲೂ ಇದು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಸರಳವಾದ ಸತ್ಯವೇನೆಂದರೆ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂಬ ಭೇದವೇ ಇಲ್ಲ. ಆ 'ಒಂದೇ' ತತ್ವವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಣುವ ಜಗತ್ತಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಗಮನಿಸಲೇಬೇಕಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಈ ರೂಪಾಂತರದ ನಂತರವೂ, ಮೂಲವಾದ 'ಆ ತತ್ವ'ವು ಬದಲಾಗದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ!
ಇದನ್ನೇ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಒಂದು ಮಂತ್ರವು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ: ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ —
"ಆ ಮೂಲವು ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಗತ್ತು ಕೂಡ ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಜಗತ್ತು ಆ ಪೂರ್ಣತೆಯಿಂದಲೇ ಬಂದಿದೆ. ಆ ಪೂರ್ಣತೆಯಿಂದ ಈ ಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತು ಹೊರಬಂದ ನಂತರವೂ, ಆ ಮೂಲವು ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ ಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ."
ಹೀಗಿರುವಾಗ — ಈಗ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇರುವುದು ಜಗತ್ತಿನ ಉಗಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ, ನಾವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಯಾರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ!
--------------------------------------------------------------------
If this resonated with you, I invite you to join my weekly readership. I publish a new deep-dive every Saturday, moving beyond the surface to look at the questions that truly matter. No paywalls, no "bait"—just a direct share from my mind to yours. Click to subscribe.
© Dr. King, Swami Satyapriya 2026
No comments:
Post a Comment