దశాబ్దాల క్రితం, Benjamin Libet అనే ఒక అమెరికన్ న్యూరోసైంటిస్ట్ దీనిని నిర్ధారించడానికి ప్రయత్నించాడు. అతను నిర్వహించిన ప్రయోగాలు ఆ కాలంలో భారీ సంచలనాన్ని సృష్టించాయి. ఇప్పటికీ న్యూరోసైంటిస్టుల మధ్య ఈ విషయంపై చర్చలు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి.
అసలు లిబెట్ ఏమి చేశాడు?
అసలు లిబెట్ ఏమి చేశాడు?
లిబెట్ ఒక అత్యంత సరళమైన ప్రయోగం చేశాడు. ఆ ప్రయోగంలో పాల్గొన్నవారిని, తమ స్వంత ఇష్టంతో ఒక బటన్ను నొక్కమని అడిగారు. ఒక ఖచ్చితమైన గడియారాన్ని ఉపయోగించి, వారు బటన్ను నొక్కాలని నిర్ణయించిన క్షణాన్ని నమోదు చేయమని చెప్పారు. అలాగే, వారు నిజంగా బటన్ను నొక్కిన సమయాన్ని కూడా గుర్తించారు.
లిబెట్ ఇంకో పని కూడా చేశాడు. పాల్గొన్నవారి తలపై ప్రోబ్లు అమర్చి, వారి మెదడులో ఏర్పడుతున్న కొన్ని ప్రత్యేక విద్యుత్ సంకేతాలను కొలిచాడు. ఈ సంకేతాలు, మెదడు ఏదో ఒక శారీరక చర్యను చేయడానికి సిద్ధమవుతోందని సూచించేవి.
సహజంగానే, బటన్ను నొక్కాలని నిర్ణయించుకునే సమయానికి మరియు నిజంగా దాన్ని నొక్కే సమయానికి మధ్య కొంత విరామం ఉండాల్సిందే. ఇందులో ఆశ్చర్యపడాల్సిందేమీ లేదు. మనస్సు తీసుకున్న నిర్ణయాన్ని కార్యరూపంలోకి తీసుకురావడానికి శరీరానికి కొంత సమయం అవసరం.
కానీ ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే, పాల్గొన్నవారు బటన్ను నొక్కాలని స్పష్టంగా నిర్ణయించుకునే ముందే, వారి మెదడు ఆ చర్యకు సంబంధించిన సిద్ధతను ప్రారంభించింది. ప్రోబ్ల ద్వారా కొలిచిన విద్యుత్ కార్యకలాపాలు అదే విషయాన్ని చూపించాయి!
దీనివల్ల అనేక ప్రశ్నలు తలెత్తాయి. పాల్గొన్నవారు నిర్ణయం తీసుకునే ముందే మెదడు ఆ పనికి ఎలా సిద్ధమవుతుంది? లేక ఆ మెదడు కార్యకలాపాలే వారిని ఆ నిర్ణయం తీసుకునేలా ప్రేరేపించాయా? ఒకవేళ అదే నిజమైతే, వారు అనుకున్నట్లుగా తమ స్వతంత్ర సంకల్పంతో ఆ పని చేయలేదన్న మాట.
ఈ ప్రయోగం అనేక చర్చలకు మరియు కొత్త సిద్ధాంతాలకు దారితీసింది. చాలా మంది శాస్త్రవేత్తలు, స్వతంత్ర సంకల్పం అనేదే లేదని, ప్రతి విషయం పూర్తిగా కారణాలచే నడిపించబడుతుందని చెప్పే తమ సిద్ధాంతానికి దీనిని ఆధారంగా పరిగణించారు.
పాల్గొన్నవారు చివరి క్షణంలో తమ మొదటి నిర్ణయాన్ని మార్చగలరని స్వయంగా లిబెట్ నిర్ధారించినప్పటికీ, ఈ చర్చలు మాత్రం ఆగలేదు.
స్వతంత్ర సంకల్పం అనేది న్యూరోసైంటిస్టుల మధ్య అత్యంత ఎక్కువగా చర్చించబడే విషయాలలో ఒకటి. ఒకవేళ వారు అలాంటిదేదైనా అంగీకరిస్తే, అది "పెట్టెలో దెయ్యం" వంటి సిద్ధాంతాలకు తలుపులు తెరుస్తుందని వారు భావిస్తారు.
అంటే, మన మనస్సును నియంత్రించే, మెదడుకు అతీతమైన ఏదో ఒక రహస్య శక్తి ఉందని అంగీకరించినట్లవుతుంది. మన అన్ని చర్యల వెనుక ఒక చైతన్యం లేదా ఆత్మ ఉందని ఒప్పుకున్నట్లవుతుంది. భౌతికం కాని ఏదో ఒక అస్తిత్వాన్ని అంగీకరించినట్లవుతుంది.
అది విజ్ఞానశాస్త్రం అనే బలమైన కోటను ఛేదించినట్లవుతుంది. ఎందుకంటే విజ్ఞానశాస్త్రం అలాంటి భావనలను అంగీకరించదు.
ఒక తత్వవేత్తలా ఆలోచించే వ్యక్తిగా, ఈ విషయంపై నా దృష్టికోణం కొంత భిన్నంగా ఉంటుంది. నేను స్వతంత్ర సంకల్పాన్ని "ఉంది లేదా లేదు" అనే ద్వంద్వ రూపంలో చూడను. దానిని నేను అవకాశాల యొక్క ఒక నిరంతర శ్రేణిగా చూస్తాను. ఇందులో నిర్జీవ వస్తువులు, జీవులు, మనుషులు, అలాగే ఈ శ్రేణి యొక్క అంతిమ పరిమితి అన్నీ ఉంటాయి.
దీనిని నేను ఇలా వివరిస్తాను.
ఒక ఫ్యాన్ను ఉదాహరణగా తీసుకోండి. అది తిరగగలదు లేదా నిలకడగా ఉండగలదు. తన వేగాన్ని కూడా మార్చగలదు. కానీ ఎవరో ఒకరు స్విచ్ ఆన్ లేదా ఆఫ్ చేసినప్పుడు, లేదా రెగ్యులేటర్ను తిప్పినప్పుడు మాత్రమే అది సాధ్యం. తనంతట తాను అది ఏమీ చేయలేదు. స్వతంత్ర సంకల్పం పూర్తిగా లేకపోవడానికి ఇది స్పష్టమైన ఉదాహరణ.
ఇప్పుడు ఒక జంతువును చూడండి. అది కూడా కదులుతుంది, తింటుంది, జోడిని వెతుకుతుంది, ఇంకా ఎన్నో పనులు చేస్తుంది. ఇవన్నీ చేయడానికి అక్కడ ఎలాంటి భౌతిక స్విచ్ ఉండదు. ఆ జంతువు తన సహజ ప్రవృత్తులు లేదా తన మెదడు మరియు శరీరంలో స్రవించే "రసాయనాల"చే నడిపించబడుతుంది. ఆ పరిధిలో అది స్వతంత్ర సంకల్పాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. అంటే, దానికి పరిమితమైన "స్వతంత్ర సంకల్పం" ఉంటుంది.
ఇప్పుడు మనుషుల ఉదాహరణను తీసుకుందాం. మనలో చాలామంది ఇంకా ప్రవృత్తులచే నడిపించబడుతున్నప్పటికీ, ఆ ప్రవృత్తులను అధిగమించి, తమ స్వంత సంకల్పం ప్రకారం ప్రవర్తించగలుగుతారు. మనకు ఆకలి వేసినప్పుడు, మనం కుక్కలాగా ఆహారంపై పడిపోము. బదులుగా, మన ముందున్న ఆహారాన్ని తినడం సరైందా కాదా అని ఆలోచిస్తాము.
మన నిర్ణయాలను అనేక విషయాలు ప్రభావితం చేస్తాయి — ఆ ఆహారం మనదేనా?, దాన్ని తినడానికి ఇది సరైన సమయమా?, ఆ ఆహారం మన ఆరోగ్యానికి మంచిదేనా?, మొదలైనవి.
మనం ఆ పనిలో పాల్గొనవచ్చు, కానీ మన చర్యలు పూర్తిగా నియంత్రణలేనివి కావు. వాటిని మన నైతిక చైతన్యం, సామాజిక బాధ్యత, ఆరోగ్యంపై శ్రద్ధ మొదలైనవి నియంత్రిస్తాయి.
అందువల్ల, మనకు స్వతంత్ర సంకల్పం ఉన్నప్పటికీ, స్వీయ-నియంత్రణ కూడా ఉంది. ఈ స్వీయ-నియంత్రణ కూడా స్వతంత్ర సంకల్పానికి మరో రూపమే. ఇది ఒక నిర్జీవ వస్తువును నియంత్రించే భౌతిక పరిమితులను, లేదా తక్కువ స్థాయి జీవులను నడిపించే ప్రవృత్తి ఒత్తిడులను అధిగమించగలదు.
ఇంకా ముందుకు వెళ్లుదాం. ఒక సన్యాసిని చూడండి. అతను ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానోదయం అనే తన అంతిమ లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి, తన ప్రాథమిక ప్రవృత్తులన్నింటికీ వ్యతిరేకంగా పోరాడతాడు, అన్ని కష్టాలను భరిస్తాడు, తన ఎంచుకున్న మార్గంలో దృఢంగా ముందుకు సాగుతాడు. అతనూ స్వతంత్ర సంకల్పాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నాడుకదా?
కానీ అతడూ ఒక పరమ ఆధ్యాత్మిక స్థితిపై నమ్మకానికి, దానిని పొందాలనే కోరికకు బంధించబడి ఉంటాడు. అందువల్ల, అతని నిర్ణయాలు కూడా పూర్తిగా స్వేచ్ఛాయుతమైనవి కావు. వాటి వెనుక కూడా ఒక కారణం ఉంటుంది.
తమ మతాన్ని ప్రచారం చేయడమే ఏకైక లక్ష్యంగా, అన్ని భౌతిక సుఖాలను త్యజించిన అనేకమంది మతప్రచారకుల గురించి మీరు విని ఉండవచ్చు. వారు తమ దేశాన్ని విడిచి, అపరిచిత దేశంలో సన్యాస జీవితం ఎంచుకుని, తమ మార్గంలో కృషి చేస్తారు.
కానీ వారిలో కొందరు, ప్రజల పేదరికాన్ని మరియు బాధలను చూసి లోపలినుంచి కరిగిపోతారు. తమ మొదటి లక్ష్యాన్ని మరిచి, ఎలాంటి మతపరమైన ఉద్దేశ్యం లేకుండా వారికి సేవ చేయడం ప్రారంభిస్తారు. తమను బంధించిన అన్ని కారణాలను అధిగమించి, ఒక స్వీయ-నిర్ణయాన్ని తీసుకుంటారు.
అయినప్పటికీ, ఆ నిర్ణయం తీసుకునేలా వారిని ప్రేరేపించింది వారి అంతరంగంలోని కరుణ కాదా?
భారతదేశంలో "నిష్కామ యోగులు" అనే ఒక సంప్రదాయం ఉంది. వారికి స్వార్థమూ ఉండదు, మతపరమైన లక్ష్యమూ ఉండదు. వారు కరుణచే కూడా ప్రేరేపించబడరు. వారు కేవలం తమ కర్తవ్య భావనతోనే పని చేస్తారు. ఆ లోతైన కర్తవ్యబోధనే వారు ఎంచుకున్న మార్గానికి కారణమవుతుంది.
ఇలా, ఈ అన్ని ఉదాహరణల్లో కూడా, బయటకు కనిపించే స్వేచ్ఛాయుత నిర్ణయాల వెనుక ఎప్పుడూ ఏదో ఒక కారణం ఉంటుంది. ఎలాంటి కారణం లేకుండా ఎవరైనా ఏదైనా చేస్తారని మీరు ఊహించగలరా? బహుశా అది సాధ్యం కాదు.
కానీ మీరు గమనించకపోయి ఉండే ఒక సూక్ష్మమైన విషయం ఇక్కడ ఉంది.
ఫ్యాన్ విషయంలో కారణం భౌతికమైనది. జంతువుల విషయంలో అది రసాయనాత్మకమైనది. సాధారణ మనుషులలో అది సామాజిక నియమాలు మరియు అంగీకరించబడిన విలువలు. ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో నడిచేవారిలో అది వారి దృఢమైన విశ్వాసం. సమాజసేవకులలో అది కరుణ. కర్మయోగులలో అది బలమైన కర్తవ్యబోధ.
వీరందరూ ఏదో ఒక కారణంచేత నడిపించబడుతున్నారు. కానీ ఆ కారణం క్రమంగా స్థూలం నుంచి సూక్ష్మం వైపు కదులుతున్నట్లు మనం గమనించవచ్చు.
మరో మాటలో చెప్పాలంటే, వీరందరూ ప్రదర్శించిన స్వతంత్ర సంకల్పం ఒకే విధమైనది కాదు. ఆ సంకల్పం వెనుక ఉన్న కారణం వేర్వేరు స్థాయిలలో ఉంది. వారు క్రమంగా సంపూర్ణ స్వతంత్ర సంకల్పం అనే అంతిమ పరిమితికి దగ్గరవుతున్నట్లు కనిపిస్తున్నారు, ఎవరూ నిజంగా ఆ పరిమితిని చేరుకోకపోయినా.
అందువల్ల, స్వతంత్ర సంకల్పం అనేది "ఉంది లేదా లేదు" అనే ద్వంద్వ భావన కాదు. అది స్వేచ్ఛ యొక్క ఒక విస్తృత శ్రేణి . ఈ శ్రేణి యొక్క దిగువ స్థాయిలో ఉన్నవారి స్వతంత్ర సంకల్పం, పై స్థాయిలో ఉన్నవారితో పోలిస్తే మరింత పరిమితమైనది. అయినప్పటికీ, వారందరూ వేర్వేరు స్థాయిలలో స్వతంత్ర సంకల్పాన్ని ప్రదర్శిస్తారు.
అవును, ఈ విధంగా చూస్తే, మనలో ఎవరికీ సంపూర్ణ "స్వతంత్ర సంకల్పం" లేదు. ఎందుకంటే మనమందరం కార్య-కారణ సంబంధం అనే చట్రంలోనే పనిచేస్తున్నాము. ఆ చట్రం లోపల మనందరికీ పరిమిత పరిధిలో స్వతంత్ర సంకల్పం ఖచ్చితంగా ఉంది. దాని స్థాయి మాత్రమే భిన్నంగా ఉంటుంది.
ఒకవేళ ఈ "స్వతంత్ర సంకల్పం" అనే శ్రేణికి ఒక అంతిమ పరిమితి ఉంటే, అది ఎలా ఉండవచ్చు? ఆ పరిమితిలో ఉన్నవారు కార్య-కారణ సంబంధానికి అతీతంగా ఉండాలి. వారు ఎలాంటి కారణం లేకుండా పనిచేస్తారు. వారు నియంత్రణలేని "స్వతంత్ర సంకల్పం"ను ప్రదర్శిస్తారు.
భారతీయ తత్వశాస్త్రం అలాంటి ఒక అవకాశాన్ని ఊహిస్తుంది. ఉపనిషత్తులు దీనిని "ఆత్మ" అని పిలుస్తాయి — కార్య-కారణ బంధనాలనుంచి విముక్తమైనది. అలాంటిదానికి మాత్రమే సంపూర్ణ "స్వతంత్ర సంకల్పం" ఉంటుంది.
సాధారణ భాషలో, మతపరమైన ప్రజలు దీనిని "దేవుడు" అంటారు. బైబిల్ లో దేవుడు ఎలాంటి కారణం లేకుండానే "వెలుగు కలుగుగాక" అని అంటాడు, వెంటనే వెలుగు ఉద్భవిస్తుంది. అదే సత్యం ఉపనిషత్తులలో "నేను అనేకమవుదును" అని అంటుంది, అప్పుడు అది జగత్తు, జీవులు మరియు అనేకత్వంగా వ్యక్తమవుతుంది.
అలాంటి ఒక అస్తిత్వం నిజంగా ఉంటే, సంపూర్ణ స్వతంత్ర సంకల్పం దానికే ఉంటుంది. మిగిలినవారి స్వతంత్ర సంకల్పం పరిమితమైనది. మనం అభివృద్ధి చెందుతున్నకొద్దీ, ఈ స్వేచ్ఛ యొక్క పరిధి కేవలం విస్తరిస్తూ ఉంటుంది.
ఆ స్వతంత్ర సంకల్పాన్ని కొన్ని సాధారణ ప్రోబ్ల ద్వారా నిరూపించలేము. దాన్ని అంతర్దృష్టి ద్వారా మాత్రమే గ్రహించగలం।
లిబెట్ ఇంకో పని కూడా చేశాడు. పాల్గొన్నవారి తలపై ప్రోబ్లు అమర్చి, వారి మెదడులో ఏర్పడుతున్న కొన్ని ప్రత్యేక విద్యుత్ సంకేతాలను కొలిచాడు. ఈ సంకేతాలు, మెదడు ఏదో ఒక శారీరక చర్యను చేయడానికి సిద్ధమవుతోందని సూచించేవి.
సహజంగానే, బటన్ను నొక్కాలని నిర్ణయించుకునే సమయానికి మరియు నిజంగా దాన్ని నొక్కే సమయానికి మధ్య కొంత విరామం ఉండాల్సిందే. ఇందులో ఆశ్చర్యపడాల్సిందేమీ లేదు. మనస్సు తీసుకున్న నిర్ణయాన్ని కార్యరూపంలోకి తీసుకురావడానికి శరీరానికి కొంత సమయం అవసరం.
కానీ ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే, పాల్గొన్నవారు బటన్ను నొక్కాలని స్పష్టంగా నిర్ణయించుకునే ముందే, వారి మెదడు ఆ చర్యకు సంబంధించిన సిద్ధతను ప్రారంభించింది. ప్రోబ్ల ద్వారా కొలిచిన విద్యుత్ కార్యకలాపాలు అదే విషయాన్ని చూపించాయి!
దీనివల్ల అనేక ప్రశ్నలు తలెత్తాయి. పాల్గొన్నవారు నిర్ణయం తీసుకునే ముందే మెదడు ఆ పనికి ఎలా సిద్ధమవుతుంది? లేక ఆ మెదడు కార్యకలాపాలే వారిని ఆ నిర్ణయం తీసుకునేలా ప్రేరేపించాయా? ఒకవేళ అదే నిజమైతే, వారు అనుకున్నట్లుగా తమ స్వతంత్ర సంకల్పంతో ఆ పని చేయలేదన్న మాట.
ఈ ప్రయోగం అనేక చర్చలకు మరియు కొత్త సిద్ధాంతాలకు దారితీసింది. చాలా మంది శాస్త్రవేత్తలు, స్వతంత్ర సంకల్పం అనేదే లేదని, ప్రతి విషయం పూర్తిగా కారణాలచే నడిపించబడుతుందని చెప్పే తమ సిద్ధాంతానికి దీనిని ఆధారంగా పరిగణించారు.
పాల్గొన్నవారు చివరి క్షణంలో తమ మొదటి నిర్ణయాన్ని మార్చగలరని స్వయంగా లిబెట్ నిర్ధారించినప్పటికీ, ఈ చర్చలు మాత్రం ఆగలేదు.
స్వతంత్ర సంకల్పం అనేది న్యూరోసైంటిస్టుల మధ్య అత్యంత ఎక్కువగా చర్చించబడే విషయాలలో ఒకటి. ఒకవేళ వారు అలాంటిదేదైనా అంగీకరిస్తే, అది "పెట్టెలో దెయ్యం" వంటి సిద్ధాంతాలకు తలుపులు తెరుస్తుందని వారు భావిస్తారు.
అంటే, మన మనస్సును నియంత్రించే, మెదడుకు అతీతమైన ఏదో ఒక రహస్య శక్తి ఉందని అంగీకరించినట్లవుతుంది. మన అన్ని చర్యల వెనుక ఒక చైతన్యం లేదా ఆత్మ ఉందని ఒప్పుకున్నట్లవుతుంది. భౌతికం కాని ఏదో ఒక అస్తిత్వాన్ని అంగీకరించినట్లవుతుంది.
అది విజ్ఞానశాస్త్రం అనే బలమైన కోటను ఛేదించినట్లవుతుంది. ఎందుకంటే విజ్ఞానశాస్త్రం అలాంటి భావనలను అంగీకరించదు.
ఒక తత్వవేత్తలా ఆలోచించే వ్యక్తిగా, ఈ విషయంపై నా దృష్టికోణం కొంత భిన్నంగా ఉంటుంది. నేను స్వతంత్ర సంకల్పాన్ని "ఉంది లేదా లేదు" అనే ద్వంద్వ రూపంలో చూడను. దానిని నేను అవకాశాల యొక్క ఒక నిరంతర శ్రేణిగా చూస్తాను. ఇందులో నిర్జీవ వస్తువులు, జీవులు, మనుషులు, అలాగే ఈ శ్రేణి యొక్క అంతిమ పరిమితి అన్నీ ఉంటాయి.
దీనిని నేను ఇలా వివరిస్తాను.
ఒక ఫ్యాన్ను ఉదాహరణగా తీసుకోండి. అది తిరగగలదు లేదా నిలకడగా ఉండగలదు. తన వేగాన్ని కూడా మార్చగలదు. కానీ ఎవరో ఒకరు స్విచ్ ఆన్ లేదా ఆఫ్ చేసినప్పుడు, లేదా రెగ్యులేటర్ను తిప్పినప్పుడు మాత్రమే అది సాధ్యం. తనంతట తాను అది ఏమీ చేయలేదు. స్వతంత్ర సంకల్పం పూర్తిగా లేకపోవడానికి ఇది స్పష్టమైన ఉదాహరణ.
ఇప్పుడు ఒక జంతువును చూడండి. అది కూడా కదులుతుంది, తింటుంది, జోడిని వెతుకుతుంది, ఇంకా ఎన్నో పనులు చేస్తుంది. ఇవన్నీ చేయడానికి అక్కడ ఎలాంటి భౌతిక స్విచ్ ఉండదు. ఆ జంతువు తన సహజ ప్రవృత్తులు లేదా తన మెదడు మరియు శరీరంలో స్రవించే "రసాయనాల"చే నడిపించబడుతుంది. ఆ పరిధిలో అది స్వతంత్ర సంకల్పాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. అంటే, దానికి పరిమితమైన "స్వతంత్ర సంకల్పం" ఉంటుంది.
ఇప్పుడు మనుషుల ఉదాహరణను తీసుకుందాం. మనలో చాలామంది ఇంకా ప్రవృత్తులచే నడిపించబడుతున్నప్పటికీ, ఆ ప్రవృత్తులను అధిగమించి, తమ స్వంత సంకల్పం ప్రకారం ప్రవర్తించగలుగుతారు. మనకు ఆకలి వేసినప్పుడు, మనం కుక్కలాగా ఆహారంపై పడిపోము. బదులుగా, మన ముందున్న ఆహారాన్ని తినడం సరైందా కాదా అని ఆలోచిస్తాము.
మన నిర్ణయాలను అనేక విషయాలు ప్రభావితం చేస్తాయి — ఆ ఆహారం మనదేనా?, దాన్ని తినడానికి ఇది సరైన సమయమా?, ఆ ఆహారం మన ఆరోగ్యానికి మంచిదేనా?, మొదలైనవి.
మనం ఆ పనిలో పాల్గొనవచ్చు, కానీ మన చర్యలు పూర్తిగా నియంత్రణలేనివి కావు. వాటిని మన నైతిక చైతన్యం, సామాజిక బాధ్యత, ఆరోగ్యంపై శ్రద్ధ మొదలైనవి నియంత్రిస్తాయి.
అందువల్ల, మనకు స్వతంత్ర సంకల్పం ఉన్నప్పటికీ, స్వీయ-నియంత్రణ కూడా ఉంది. ఈ స్వీయ-నియంత్రణ కూడా స్వతంత్ర సంకల్పానికి మరో రూపమే. ఇది ఒక నిర్జీవ వస్తువును నియంత్రించే భౌతిక పరిమితులను, లేదా తక్కువ స్థాయి జీవులను నడిపించే ప్రవృత్తి ఒత్తిడులను అధిగమించగలదు.
ఇంకా ముందుకు వెళ్లుదాం. ఒక సన్యాసిని చూడండి. అతను ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానోదయం అనే తన అంతిమ లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి, తన ప్రాథమిక ప్రవృత్తులన్నింటికీ వ్యతిరేకంగా పోరాడతాడు, అన్ని కష్టాలను భరిస్తాడు, తన ఎంచుకున్న మార్గంలో దృఢంగా ముందుకు సాగుతాడు. అతనూ స్వతంత్ర సంకల్పాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నాడుకదా?
కానీ అతడూ ఒక పరమ ఆధ్యాత్మిక స్థితిపై నమ్మకానికి, దానిని పొందాలనే కోరికకు బంధించబడి ఉంటాడు. అందువల్ల, అతని నిర్ణయాలు కూడా పూర్తిగా స్వేచ్ఛాయుతమైనవి కావు. వాటి వెనుక కూడా ఒక కారణం ఉంటుంది.
తమ మతాన్ని ప్రచారం చేయడమే ఏకైక లక్ష్యంగా, అన్ని భౌతిక సుఖాలను త్యజించిన అనేకమంది మతప్రచారకుల గురించి మీరు విని ఉండవచ్చు. వారు తమ దేశాన్ని విడిచి, అపరిచిత దేశంలో సన్యాస జీవితం ఎంచుకుని, తమ మార్గంలో కృషి చేస్తారు.
కానీ వారిలో కొందరు, ప్రజల పేదరికాన్ని మరియు బాధలను చూసి లోపలినుంచి కరిగిపోతారు. తమ మొదటి లక్ష్యాన్ని మరిచి, ఎలాంటి మతపరమైన ఉద్దేశ్యం లేకుండా వారికి సేవ చేయడం ప్రారంభిస్తారు. తమను బంధించిన అన్ని కారణాలను అధిగమించి, ఒక స్వీయ-నిర్ణయాన్ని తీసుకుంటారు.
అయినప్పటికీ, ఆ నిర్ణయం తీసుకునేలా వారిని ప్రేరేపించింది వారి అంతరంగంలోని కరుణ కాదా?
భారతదేశంలో "నిష్కామ యోగులు" అనే ఒక సంప్రదాయం ఉంది. వారికి స్వార్థమూ ఉండదు, మతపరమైన లక్ష్యమూ ఉండదు. వారు కరుణచే కూడా ప్రేరేపించబడరు. వారు కేవలం తమ కర్తవ్య భావనతోనే పని చేస్తారు. ఆ లోతైన కర్తవ్యబోధనే వారు ఎంచుకున్న మార్గానికి కారణమవుతుంది.
ఇలా, ఈ అన్ని ఉదాహరణల్లో కూడా, బయటకు కనిపించే స్వేచ్ఛాయుత నిర్ణయాల వెనుక ఎప్పుడూ ఏదో ఒక కారణం ఉంటుంది. ఎలాంటి కారణం లేకుండా ఎవరైనా ఏదైనా చేస్తారని మీరు ఊహించగలరా? బహుశా అది సాధ్యం కాదు.
కానీ మీరు గమనించకపోయి ఉండే ఒక సూక్ష్మమైన విషయం ఇక్కడ ఉంది.
ఫ్యాన్ విషయంలో కారణం భౌతికమైనది. జంతువుల విషయంలో అది రసాయనాత్మకమైనది. సాధారణ మనుషులలో అది సామాజిక నియమాలు మరియు అంగీకరించబడిన విలువలు. ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో నడిచేవారిలో అది వారి దృఢమైన విశ్వాసం. సమాజసేవకులలో అది కరుణ. కర్మయోగులలో అది బలమైన కర్తవ్యబోధ.
వీరందరూ ఏదో ఒక కారణంచేత నడిపించబడుతున్నారు. కానీ ఆ కారణం క్రమంగా స్థూలం నుంచి సూక్ష్మం వైపు కదులుతున్నట్లు మనం గమనించవచ్చు.
మరో మాటలో చెప్పాలంటే, వీరందరూ ప్రదర్శించిన స్వతంత్ర సంకల్పం ఒకే విధమైనది కాదు. ఆ సంకల్పం వెనుక ఉన్న కారణం వేర్వేరు స్థాయిలలో ఉంది. వారు క్రమంగా సంపూర్ణ స్వతంత్ర సంకల్పం అనే అంతిమ పరిమితికి దగ్గరవుతున్నట్లు కనిపిస్తున్నారు, ఎవరూ నిజంగా ఆ పరిమితిని చేరుకోకపోయినా.
అందువల్ల, స్వతంత్ర సంకల్పం అనేది "ఉంది లేదా లేదు" అనే ద్వంద్వ భావన కాదు. అది స్వేచ్ఛ యొక్క ఒక విస్తృత శ్రేణి . ఈ శ్రేణి యొక్క దిగువ స్థాయిలో ఉన్నవారి స్వతంత్ర సంకల్పం, పై స్థాయిలో ఉన్నవారితో పోలిస్తే మరింత పరిమితమైనది. అయినప్పటికీ, వారందరూ వేర్వేరు స్థాయిలలో స్వతంత్ర సంకల్పాన్ని ప్రదర్శిస్తారు.
అవును, ఈ విధంగా చూస్తే, మనలో ఎవరికీ సంపూర్ణ "స్వతంత్ర సంకల్పం" లేదు. ఎందుకంటే మనమందరం కార్య-కారణ సంబంధం అనే చట్రంలోనే పనిచేస్తున్నాము. ఆ చట్రం లోపల మనందరికీ పరిమిత పరిధిలో స్వతంత్ర సంకల్పం ఖచ్చితంగా ఉంది. దాని స్థాయి మాత్రమే భిన్నంగా ఉంటుంది.
ఒకవేళ ఈ "స్వతంత్ర సంకల్పం" అనే శ్రేణికి ఒక అంతిమ పరిమితి ఉంటే, అది ఎలా ఉండవచ్చు? ఆ పరిమితిలో ఉన్నవారు కార్య-కారణ సంబంధానికి అతీతంగా ఉండాలి. వారు ఎలాంటి కారణం లేకుండా పనిచేస్తారు. వారు నియంత్రణలేని "స్వతంత్ర సంకల్పం"ను ప్రదర్శిస్తారు.
భారతీయ తత్వశాస్త్రం అలాంటి ఒక అవకాశాన్ని ఊహిస్తుంది. ఉపనిషత్తులు దీనిని "ఆత్మ" అని పిలుస్తాయి — కార్య-కారణ బంధనాలనుంచి విముక్తమైనది. అలాంటిదానికి మాత్రమే సంపూర్ణ "స్వతంత్ర సంకల్పం" ఉంటుంది.
సాధారణ భాషలో, మతపరమైన ప్రజలు దీనిని "దేవుడు" అంటారు. బైబిల్ లో దేవుడు ఎలాంటి కారణం లేకుండానే "వెలుగు కలుగుగాక" అని అంటాడు, వెంటనే వెలుగు ఉద్భవిస్తుంది. అదే సత్యం ఉపనిషత్తులలో "నేను అనేకమవుదును" అని అంటుంది, అప్పుడు అది జగత్తు, జీవులు మరియు అనేకత్వంగా వ్యక్తమవుతుంది.
అలాంటి ఒక అస్తిత్వం నిజంగా ఉంటే, సంపూర్ణ స్వతంత్ర సంకల్పం దానికే ఉంటుంది. మిగిలినవారి స్వతంత్ర సంకల్పం పరిమితమైనది. మనం అభివృద్ధి చెందుతున్నకొద్దీ, ఈ స్వేచ్ఛ యొక్క పరిధి కేవలం విస్తరిస్తూ ఉంటుంది.
ఆ స్వతంత్ర సంకల్పాన్ని కొన్ని సాధారణ ప్రోబ్ల ద్వారా నిరూపించలేము. దాన్ని అంతర్దృష్టి ద్వారా మాత్రమే గ్రహించగలం।
--------------------------------------------------------------------
ఇది మీకు నచ్చినట్లయితే, నా వారపు పాఠకులలో చేరమని మిమ్మల్ని సాదరంగా ఆహ్వానిస్తున్నాను. ప్రతి శనివారం, నేను ఉపరితలానికి అతీతంగా, నిజంగా ముఖ్యమైన ప్రశ్నలను పరిష్కరించే ఒక లోతైన విశ్లేషణను ప్రచురిస్తాను. ఎలాంటి పేవాల్స్ లేవు, క్లిక్బైట్ లేదు—కేవలం ఒక ప్రత్యక్ష భావప్రసారం: నా మనసు నుండి మీ మనసుకు. సబ్స్క్రయిబ్ చేసుకోవడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
© Dr. King, Swami Satyapriya 2026
No comments:
Post a Comment